Trump is niet de eerste Amerikaan die met het idee van een burgeroorlog speelt. Nieuw is dat hij niet zomaar een stem is onder velen maar zetelende president. Zijn agressieve inzet van ICE kan een trigger worden. Hoe realistisch een dergelijk scenario is kan niet zomaar worden bepaald. Het kan echter niet worden uitgesloten.

Na de tweede moord op een burger in Minnepolis in de staat Minnesota, nemen de protesten in heel de VS nog toe tegen de Immigration and Customs Enforcement (ICE). Opnieuw werd een burger doodgeschoten door ICE-agenten, zonder enige schijn van wettige zelfverdediging.

De beelden bereiken ook mensen die niet achter de protesten staan, maar niet naast de feiten kunnen kijken

Hoe oprecht de verontwaardiging van de meeste burgers ook is, dat ICE kort na elkaar twee witte middenklassers vermoordt speelt bij de toename van de recente protesten een onmiskenbare rol. De beelden bereiken immers ook mensen die niet achter de protesten staan, maar niet naast de feiten kunnen kijken.

Trump en Secretary of Homeland Security (minister van Binnenlandse Zaken) Kristi Noem veroordeelden ook dit slachtoffer onmiddellijk als ‘binnenlandse terrorist’. Net als de 37-jarige Renée Nicole Good werd de eveneens 37-jarige Alex Pretti echter neergekogeld zonder enige context van wettige zelfverdediging. De beelden laten daar opnieuw geen twijfel over.

Electorale kritiek, niet moreel

Republikeinse politici – en een aanzienlijk deel van hun Democratische collega’s – stonden tot voor kort eensgezind achter de keiharde ICE-aanpak van het migratiebeleid onder Trump. Maar na de tweede moord in Minneapolis beginnen een aantal van zijn voorstanders toch te twijfelen.

De vermoorde Alex Pretti was niet alleen wit, hij was wapendrager mét vergunning. Kristie Noem gaf onmiddellijk na de moord zijn wapendracht als extra argument om hem van ‘terrorisme’ te beschuldigen. Zij verklaarde dat zijn wapendracht de intentie toonde om ICE-personeel te doden. Het slachtoffer trok echter nooit zijn wapen, dat op zijn rug verborgen zat (wat in de staat Minnesota is toegestaan).

Heel wat Republikeinse kiezers zijn echter fanatieke voorstanders van vrije wapendracht voor burgers en aanvaarden het argument van Trump en Noem niet. Het begint de Republikeinen dus te dagen dat de harde aanpak van onschuldige burgers en deze twee moorden hen stemmen gaan kosten bij de komende parlementsverkiezingen op 3 november 2026.

Dat is in de eerste plaats belangrijk voor de volksvertegenwoordigers van Minnesota, maar niet alleen daar. In het deelstaatparlement van Minnesota zetelen voor het ogenblik 67 Republikeinen en 67 Democraten. In de Senaat van de deelstaat hebben de Democraten na een onvoorziene tussentijdse verkiezing in 2024 door het wegvallen van één Republikeinse senator een nipte meerderheid van 34 zetels tegen 33 Republikeinen.

De oproep van een aantal Republikeinen om de operaties van ICE wat in te tomen heeft niets te maken met morele bezwaren

In de federale Senaat (twee per deelstaat) zetelen nu nog twee Democratische senatoren. Een van beide zetels moet in november 2026 worden herkozen. Democrate Amy Klobuchar won in 2020 nog met 56,2 procent van de Republikeinse tegenkandidaat. Voor het federale Huis van Vertegenwoordigers zijn de 8 zetels van de staat Minnesota verdeeld over 4 Democraten en 4 Republikeinen.

Gouverneur van de staat Minnesota is Tim Walz. Hij was in 2024 kandidaat vicepresident van Democrate Kamala Harris. Die won de presidentsverkiezingen in Minnesota met een nipte meerderheid van 50,9 procent. Een kleine verschuiving van de stemmen kan dus een volledig democratische meerderheid opleveren op alle politieke niveaus, deelstaat en federaal.

Maar ook in andere deelstaten van de midwest hebben de Republikeinen nipte meerderheden of minderheden. Een kleine daling met enkele procenten kan het verlies van die zetels en meerderheden betekenen.

De recente oproep van een aantal Republikeinen om de operaties van ICE wat in te tomen heeft dus geenszins iets te maken met morele bezwaren. De Republikeinse tegenkandidaat voor gouverneur van Minnesota, nochtans een hardliner binnen de partij, heeft zijn kandidatuur ingetrokken.

De National Rifle Association (NRA), de grootste lobbygroep van wapendragers met vijf miljoen leden, vooral Republikeinen, heeft verontwaardigd gereageerd op de uitlatingen van Kristi Noem. De kleinere lobby Gun Owners of America sluit zich daarbij aan. Zondagavond verklaarde Trump dat hij dan toch niet precies weet wat er gebeurd is. Bovendien stelt hij dat de operatie in Minneapolis bijna voltooid zou zijn – wat erop wijst dat hij eventueel ICE zal terugtrekken uit Minneapolis.

Maandagavond (VS-tijd) 26 januari werd Greg Bovino teruggeroepen naar het hoofdkwartier van de US Border Patrol in Texas, zo meldt The Atlantic. Officieel is de man daar het hoofd van, niet van ICE. Hij trad wel op als woordvoerder van ICE en was regelmatig te zien tijdens ICE-operaties waar hij actief aan deelnam. Het ziet er dus naar uit dat Trump een uitweg zoekt om ICE terug te trekken zonder dat als een bekentenis voor te stellen. Of het terugroepen van Bovino als zondebok zal helpen, moet nog blijken in de komende uren en dagen.

Een oplossing ten gronde van deze diepe crisis is hiermee allesbehalve gegarandeerd. Alle Republikeinen in het federale Huis hebben recent nog voor een uitbreiding van het budget van ICE gestemd, samen met een tiental Democraten. In de federale Senaat moet daar nog over worden gestemd, dat zou nu kunnen keren. De Republikeinen hebben daar wel een meerderheid van 53 op 100, maar voor de begroting zijn 60 stemmen nodig. Volgens een bericht in de avond van 26 januari op de mediasite Zeteo, zouden minstens 44 Democratische senatoren het budget in de Senaat niet mee goedkeuren.

ICE bestaat al sinds 2003

ICE werd reeds opgericht in 2003 als onderdeel van Homeland Security en omvat drie delen: Homeland Security Investigations (HSI), Office of the Principal Legal Advisor (OPLA) en Enforcement and Removal Operations (ERO). Alle presidenten na George W. Bush, ook de Democraten Obama en Biden hebben de verdere uitbreiding van die dienst ondersteund. Het is de afdeling ERO van ICE die de misdaden begaat die door Trump en zijn ministers worden goedgepraat en aangemoedigd.

Zwarte Amerikanen en andere etnische minderheden waren doorheen de hele geschiedenis van de VS al slachtoffers van gelijkaardige onwettige praktijken die ICE nu begaat

De situatie dreigt volledig uit de hand te lopen in Minneapolis. De politie kreeg van de burgemeester de opdracht ICE-operaties niet meer bij te staan, maar te volgen en op te treden wanneer ze onwettelijk gebeuren. Dat is bijna altijd het geval. ICE heeft geen enkele politionele bevoegdheid, mag geen auto’s stoppen in het verkeer, mag geen huizen betreden zonder bevel tot huiszoeking van een rechter – wat ICE bijna nooit vraagt. Toch doet ICE dit elke dag opnieuw, zoals ontelbare beelden op de sociale media tonen.

ICE overtreedt deze grondwettelijke beperkingen al jaren. Dat gebeurde tot nu toe in woningen van personen die een lopende asielaanvraag hebben – en dus wettig in het land verblijven. ICE heeft ook al meerdere tientallen burgers doodgeschoten tijdens zijn operaties. De twee doden in Minneapolis zijn niet de eersten. Zwarte Amerikanen en andere etnische minderheden waren doorheen de hele geschiedenis van de VS al weerloze slachtoffers van gelijkaardige onwettige praktijken.

ICE valt nu ook binnen in woningen van witte middenklassers, sleurt witte personen met VS-identiteit uit hun wagen en doodt witte medeburgers. Voor vele witte Amerikanen is dit een ruw ontwaken. Ook zij zijn niet langer immuun voor de praktijken van een overheidsdienst die ze tot voor kort best prima vonden – voor anderen dan zijzelf.

De werkende klasse wordt al veertig jaar getroffen door altijd maar dalende koopkracht, onbetaalbare hypotheken, steeds duurdere zorg, onbetaalbaar schoolgeld

Democratisch gouverneur Walz heeft de National Guard van Minnesota opgedragen naar Minneapolis te komen. Een gewapende confrontatie tussen overheidsdiensten is dan niet ver meer. Trump speelde al met het idee van een burgeroorlog in 2020, om een ‘vervalste verkiezing’ van Biden aan te vechten. Hij zou bij gewapende opstanden de noodtoestand kunnen uitroepen en de parlementsverkiezingen van november ‘uitstellen’.

Veertig jaar neoliberalisme

Zo komen we terecht bij de oorzaken van al deze diepe onvrede die de VS teistert. De werkende klasse wordt al veertig jaar getroffen door altijd maar dalende koopkracht, onbetaalbare hypotheken of huurprijzen, steeds duurdere geneeskundige zorgen, onbetaalbaar schoolgeld voor de kinderen.

Dorpen op het platteland en kleine steden zijn volledig verarmd, net als de volkswijken in de grote steden. Op dat uitgestrekte platteland waan je je in de Derde Wereld. Ondertussen stijgt het fortuin van rijken en grote bedrijven tot ongeziene hoogten.

Net als in Europa leiden de extreemrechtse krachten de aandacht af van al die sociale ellende naar de migranten

Dat neoliberale beleid werd sinds Republikein Reagan (1981-1989) onverminderd opgelegd door alle Republikeinse en Democratische presidenten na hem. Sociale bescherming in de VS was naar Europese normen nooit geweldig, maar wat gewone Amerikanen nu meemaken is toch ongezien.

Net als in Europa leiden de extreemrechtse krachten de aandacht af van al die sociale ellende naar de migranten. Niet de rijken maar zij zijn de oorzaak dat de gewone Amerikaan geen werk meer heeft, dat de lonen stagneren en de criminaliteit toeneemt. Dat laatste klopt niet meer sinds de jaren 1970. De media-aandacht voor misdaad in de straat (niet door de bedrijven) is echter exponentieel toegenomen, met als gevolg dat de meeste Amerikanen overtuigd zijn dat de criminaliteit blijft toenemen.

De VS zijn dus niet het enige land dat wordt geteisterd door zware sociale protesten en extreemrechtse provocaties. Wat de huidige maatschappelijke onrust in de VS echter zo gevaarlijk maakt, is aan andere zaken te wijten die samen met deze onvrede een zeer onheilspellende cocktail vormen.

Giftig cocktail van politieke onmacht

Er is geen enkel politiek alternatief voor de kiezer dan de Republikeinen of de Democraten. Er is geen enkele partij voorhanden met een sociaaldemocratisch profiel. De vakbonden zijn te zwak om een tegenmacht te organiseren. Bij de Democraten zijn er wel politici als Alexandria Ocasio-Cortez, Ilhan Omar, Rashida Tlaib en anderen (en Bernie Sanders in de Senaat), maar die zijn een minderheid binnen de eigen partij.

Naast politieke stuurloosheid is er de traditie van vrije wapendracht. Dat gaat niet alleen over jachtwapens. Ook aanvalswapens zijn vrij te verkrijgen in de meeste deelstaten. Privé-wapenbezit op afgelegen boerderijen en kleine dorpen waar politie uren weg is kan je nog vatten. De meeste wapenbezitters wonen niet in de grote steden, maar in de kleine steden, de dorpen en het uitgestrekte platteland.

Er circuleren ongeveer 300 miljoen wapens in de VS en miljarden kogels. Zowat iedereen – zelfs minderjarigen – kunnen nog altijd de meeste hinderpalen omzeilen om wapens te kopen. Dat kan gewelddadige situaties opleveren als deze mensen zich tegen ICE-acties gaan verzetten.

Als gruwelijke apotheose van deze giftige cocktail is er Trump die al deze fenomenen versterkt en toejuicht. Het is te eenvoudig dit te herleiden tot zijn sociopathische figuur. Hij is wel de symbolisch laatste druppel, het finale ingrediënt. ICE werkt onder Trump als het historische equivalent van de slavenpolitie van de 19e eeuw. ICE zijn de stormtroepen van Trump en de zijnen.

Einde van grootmacht VS?

Betekent een interne burgeroorlog een einde van de grootmacht VS? Zelfs als een burgeroorlog zou uitbreken moet men zich daarover geen illusie maken. Meer dan 80 procent van de VS-economie situeert zich aan de westkust en de oostkust, met een cluster rond Chicago en rond de petrochemische industrie in de Golf van Mexico.

Zelfs als de federale overheid de controle over meer dan de helft van zijn enorme binnenland verliest blijven de VS nog steeds de grootste economie ter wereld. De deelstaat Californië is na de VS als geheel, China en Duitsland de vierde grootste economie ter wereld, groter dan India, Groot-Brittannië, Frankrijk of Brazilië.

De meest onzekere factor bij een burgeroorlog is het leger. Dat komt met een dergelijk scenario in de problemen voor zijn rekrutering. ‘Vrijwilligers’ komen hoofdzakelijk uit de arme etnische minderheden in de steden en de landbouwgebieden, maar eveneens uit de miljoenen arme witte mensen in dat enorme dun bevolkte binnenland.

Bovendien liggen de schuilkelders voor de atoomraketten in die lege gebieden. Het volstaat dat één van die basissen wordt ingenomen door een fanatieke lokale militie om een doomsday-scenario te ontketenen.

Een burgeroorlog in de VS is geen sciencefiction maar het betekent (nog) niet het einde van de VS-hegemonie over de wereld

Tegen een eventuele burgeroorlog in de VS pleit dat politiek verzet geen eenheidsstructuur, ideologische visie, politiek inzicht of leiderschap heeft om een vuist te maken naar de echte macht van de grote bedrijven en de economische elite. Eerder wordt een burgeroorlog een bevroren intern conflict met grote en kleine enclaves die zich autarkisch organiseren en af en toe clashen met politie/leger en andere milities.

Meer en meer Amerikanen zijn zich echter bewust van het disfunctionele karakter van hun maatschappelijk systeem. Een burgeroorlog in de VS is geen sciencefiction maar het betekent (nog) niet het einde van de VS-hegemonie over de wereld.

 

In september 2020, enkele weken voor de presidentsverkiezingen die Trump verloor tegen Biden speelde Trump al met het idee van ee burgeroorlog. Zie Burgeroorlog in de VS? Yes, it can! en dat betekent niet het einde van de VS als supermacht.