Alle spoorvakbonden (ACOD-Spoor, ACV-Transcom, ATSB, OVS en VSOA-Spoor) treden sinds 21 november op in één vakbondsfront tegen de geplande aanval van de federale regering op de trein als openbare dienst voor alle burgers. Zij kondigden toen reeds aan dat stakingen zouden volgen als op hun sociale eisen niet wordt ingegaan. 

Deze afbraak van het spoor als openbare dienst voor alle burgers werd reeds ingezet in de jaren 1980. Maar wat nu gebeurt onder de meest neoliberale regering in 45 jaar, is historisch ongezien.

HR Rail is nu nog de personeelsdienst van al het personeel van de NMBS (de uitbater van de treinlijnen) en van Infrabel (de beheerder van de spoorinfrastructuur). Die bevoegdheid wil de federale regering van HR Rail afnemen en apart onderbrengen bij NMBS en Infrabel. Dit zou een aanzienlijke verzwakking van de vakbonden inhouden, wat ook de doelstelling is van die splitsing.  

Wat nu gebeurt onder de meest neoliberale regering in 45 jaar is historisch ongezien

Aangezien na de treinstaking eind januari er niet op de sociale eisen van de spoorbonden is ingegaan, hebben ze een nieuwe stakingsaanzegging ingediend voor 5, 10 en 12 februari. De directie van HR Rail heeft deze recente stakingsaanzegging echter ‘niet ontvankelijk’ verklaard. Dat betekent concreet dat zij weigert te erkennen dat werknemers zullen staken. Hun afwezigheid op het werk wordt dan door hen als ‘onwettig’ beschouwd wat tot tuchtmaatregelen kan leiden, waaronder ontslag op staande voet.

Ongeziene aanval op het stakingsrecht

Deze beslissing is ongezien in de geschiedenis van het sociaal overleg. Stakingsaanzeggingen zijn namelijk een cruciaal onderdeel hiervan. Het recht op sociale actie waaronder staken wordt erkend door vijf internationale verdragen[2] die België aanvaard heeft, en door jurisprudentie in rechtszaken.

Het is een vast onderdeel van het sociaal overleg om stakingen op voorhand aan te kondigen, een formele mededeling aan de werkgever die daar akte van neemt. Daarom heet deze procedure ook ‘aanzegging’ en niet ‘aanvraag’. Een stakingsaanzegging is dus in geen geval een vraag voor goedkeuring. 

De spoorvakbonden stapten daarom vervolgens naar de Raad van State. Zij beschouwen deze weigering immers als een frontale aanval op het stakingsrecht zelf. Het is de eerste maal dat dit gebeurde.

Volgens de vakbonden wijst de afwijzing erop dat de bestuurders van de NMBS en hun politieke leiding geen antwoord meer hebben op de argumenten van de actievoerende spoormensen. Argumenten als “de grenzen van het redelijke zijn overschreden” door NMBS-CEO Sophie Dutordoir en “het moet nu stoppen” volgens Infrabel-CEO Benoît Gilson ontwijken volledig de echte discussie. 

Voor zijn beslissing baseert HR Rail zich op juridische argumenten. De aangekondigde staking van 5 februari gaat namelijk niet uitsluitend over zaken van het spoor, maar ook over de afbouw van de overheidsdiensten en van de pensioenen in de openbare sector.

Maar nu heeft ook de Raad van State het beroep van de spoorbonden verworpen. De bonden waren zich ervan bewust dat deze zaak voor de Raad van State niet bij voorbaat gewonnen was. Toch zagen zij zich verplicht dit te doen, omdat dit niet zomaar een weigering is van één bepaalde staking door één bedrijf, maar een precedent met verstrekkende gevolgen voor het volledige model van sociaal overleg. 

Ultiem drukkingsmiddel

Echter nu deze beslissing van HR Rail wordt bevestigd, gaan alle werkgevers van openbare en privésector hier een voorbeeld in zien om stakingen te kunnen verbieden. Dit ondergraaft volledig het ultieme wapen dat werkende mensen hebben: de dreiging met het stakingswapen of effectieve staking.

Zo gaan vakbonden niet zomaar lukraak over tot stakingen. In tegenstelling tot wat de grote media beweren wordt er sowieso niet meer gestaakt bij de NMBS en andere sectoren, dan in andere jaren. Zeker niet in vergelijking met de jaren 1980, toen soms maandenlang werd gestaakt.

Stakende werknemers verliezen bovendien loon. De compensatie is minimaal – meestal 40 euro per dag – en is een dure uitgave voor de vakbonden. Het is een ultieme vorm van sociale actie wanneer alle redelijke pogingen tot onderhandelde oplossingen nutteloos zijn gebleken. 

Dit vonnis van de Raad van State is daarom meer dan een verbod op specifieke stakingen. Het stakingsrecht is een essentieel drukkingsmiddel van de werkende mens, dat alleen al dankzij zijn bestaan talrijke sociale rechten heeft verworven.

De beslissing van HR Rail is dus niet zomaar een antisociale aanval van één overheidsbedrijf. Dit is een precedent die een sociale dijkbreuk kan veroorzaken en een aanval op de sociale welvaartsstaat, onder de meest neoliberale Belgische regering sinds 1981.

Lees ook: 

Spoorstakers NMBS zijn de klimaatactivisten van de 21ste eeuw

3 dagen staking NMBS: “Wij willen een spoor voor mensen, niet voor winst”

Acht mythes over de vakbond getoetst aan de werkelijkheid

Privatisering NMBS is ideologisch project, geen financiële overweging

Notes:

[1] Paritair (Frans voor ‘evenredig’) betekent dat organisaties van werknemers (de vakbonden) en van werkgevers op basis van gelijkheid van stemmen met elkaar overleggen, onderhandelen en beslissen over collectieve arbeidsovereenkomsten (cao), arbeidsvoorwaarden en geschillen.

[2] Europees Sociaal Handvest, Artikel 6, lid 4 – Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten, Artikel 8, lid 1 (d) – Verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie, nummer 87 – Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, Artikel 28 – Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, Artikel 11. In sommige landen zoals in België is staken voor politiediensten verboden, zij kunnen wel deelnemen aan sociale acties zoals betogingen in hun vrije tijd. Verder wordt het stakingsrecht oon ondersteund door talrijke vonnissen.