HR Rail, de personeelsdienst van de NMBS en Infrabel, heeft de stakingsaanzegging van de spoorbonden voor 5, 10 en 12 februari ‘niet ontvankelijk’ verklaard. Dit is een ongezien en niet mis te verstane aanval op het stakingsrecht. De spoorvakbonden stapten naar de Raad van State om deze eenzijdige beslissing aan te vechten.

Stakingsaanzeggingen zijn een cruciaal onderdeel van het sociaal overleg. Formeel gebeurt dat met een aangetekende brief aan de werkgever van een bedrijf of overheidsdienst (of aan de voorzitter van het paritair[1] comité als het over een volledige sector gaat). Het recht op sociale actie waaronder staken wordt erkend door vijf internationale verdragen[2] die België aanvaard heeft en door jurisprudentie in rechtszaken. 

Het is een vast onderdeel van het sociaal overleg om stakingen op voorhand aan te kondigen. Het is een formele mededeling aan de werkgever die daar akte van neemt. Daarom heet deze procedure ook ‘aanzegging’ en niet ‘aanvraag’. Een stakingsaanzegging is dus in geen geval een vraag voor goedkeuring.

Vakbondsfront met één stem

Alle spoorvakbonden met verkozen vertegenwoordigers (ACOD-Spoor, ACV-Transcom, ATSB, OVS en VSOA-Spoor) treden sinds 21 november in één vakbondsfront op tegen de aanval die de federale regering plant tegen de trein als openbare dienst voor alle burgers. Zij kondigden toen reeds aan dat stakingen zouden volgen als op hun sociale eisen niet wordt ingegaan. 

Deze afbraak van het spoor als openbare dienst voor alle burgers werd reeds ingezet in de jaren 1980. Wat nu gebeurt onder de meest hardnekkig neoliberale regering in 45 jaar is historisch echter zonder voorgaande.

Human Resources Rail (HR Rail) is nu nog de personeelsdienst van al het personeel van NMBS, de uitbater van de treinlijnen, en Infrabel, de beheerder van de spoorinfrastructuur. Die bevoegdheid wil de federale regering afnemen van HR Rail en opsplitsen over NMBS en Infrabel afzonderlijk, wat een aanzienlijk verzwakking van de vakbonden inhoudt. Die verzwakking is geen gevolg van die splitsing maar de doelstelling. 

De directie van HR Rail heeft de recente stakingsaanzegging ‘niet ontvankelijk’ verklaard. Dat betekent concreet dat zij weigert te erkennen dat werknemers zullen staken. Hun afwezigheid op het werk wordt dan door hen als ‘onwettig’ beschouwd wat tot tuchtmaatregelen kan leiden, waaronder ontslag op staande voet.

Ongeziene aanval op het stakingsrecht

Deze beslissing is ongezien in de geschiedenis van het sociaal overleg. De spoorvakbonden stappen daarom naar de Raad van State. Zij beschouwen deze weigering immers als een frontale aanval op het stakingsrecht zelf. Het is de eerste maal dat dit gebeurt. 

Volgens de vakbonden wijst dit er op dat de bestuurders van de NMBS en hun politieke leiding geen antwoord meer hebben op de argumenten van de actievoerende spoormensen. Argumenten als ‘de grenzen van het redelijke zijn overschreden’ door NMBS-CEO Sophie Dutordoir en ‘het moet nu stoppen’ volgens Infrabel-CEO Benoît Gilson ontwijken volledig de echte discussie. 

Voor zijn beslissing baseert HR Rail zich op juridische argumenten. De aangekondigde staking van 5 februari gaat niet uitsluitend over zaken van het spoor, maar ook over de afbouw van de overheidsdiensten en van de pensioenen in de openbare sector.

De spoorbonden zijn zich bewust dat deze zaak voor de Raad van State niet bij voorbaat gewonnen is. Toch zien zij zich verplicht omdat dit niet zomaar een weigering is van één bepaalde staking door één bedrijf maar een precedent met verstrekkende gevolgen voor het volledige model van sociaal overleg. 

Ultiem drukkingsmiddel

Als deze beslissing niet wordt teruggefloten gaan alle werkgevers van openbare en privésector hier een voorbeeld  in zien om stakingen voortaan overal en altijd te verbieden. Dit ondergraaft volledig het ultieme wapen dat werkende mensen hebben: de dreiging met het stakingswapen of effectieve staking.

Vakbonden gaan niet zomaar lukraak over tot stakingen. In tegenstelling tot wat in de grote media wordt beweerd wordt er niet meer gestaakt bij de NMBS en andere sectoren dan andere jaren, zeker in vergelijking met de jaren 1980, toen soms maandenlang werd gestaakt.

Stakende werknemers verliezen loon, de compensatie is minimaal (meestal €40 per dag) en is een dure uitgave voor de vakbonden. Het is ultieme vorm van sociale actie wanneer alle redelijke pogingen tot onderhandelde oplossingen nutteloos zijn gebleken. 

Een afbraak van het stakingsrecht is meer dan een verbod op specifieke stakingen. Dat stakingsrecht is een essentieel drukkingsmiddel van de werkende mens, dat alleen al door zijn bestaan talrijke sociale rechten heeft verworden.

De beslissing van HR Rail is dus niet zomaar een antisociale aanval van één overheidsbedrijf. Het is precedent dat dreigt de dam te breken die een totale aanval op de sociale welvaartstaat zal inzetten.

Notes:

[1] Paritair (Frans voor ‘evenredig’) betekent dat organisaties van werknemers (de vakbonden) en van werkgevers op basis van gelijkheid van stemmen met elkaar overleggen, onderhandelen en beslissen over collectieve arbeidsovereenkomsten (cao), arbeidsvoorwaarden en geschillen.

[2] Europees Sociaal Handvest, Artikel 6, lid 4 – Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten, Artikel 8, lid 1 (d) – Verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie, nummer 87 – Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, Artikel 28 – Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, Artikel 11. In sommige landen zoals in België is staken voor politiediensten verboden, zij kunnen wel deelnemen aan sociale acties zoals betogingen in hun vrije tijd. Verder wordt het stakingsrecht oon ondersteund door talrijke vonnissen.