De groene partijen gaan in heel Europa door een existentiële crisis. Daar is een grote uitzondering op. Onder leiding van voorzitter Zack Polanski scoort de UK Green Party zeer goed in de peilingen. Dat doen ze met een links eco-socialistisch programma. Groen en Ecolo kunnen er inspiratie opdoen voor de weg terug naar politieke relevantie.
Terwijl groene partijen zowat overal in Europa door een existentiële crisis gaan, toont de Green Party of England and Wales dat er nog een toekomst is voor sociaal-ecologische partijen met een eigen politiek programma.
Sinds Zack Polanski voorzitter werd in september 2025 is het ledenaantal gestegen van 60.000 naar 190.000, waarvan 40.000 lid zijn van de Young Greens. Na jarenlange peilingen van maximaal 4 procent is de partij nu gestegen naar 15 procent. Volgens diezelfde peilingen overweegt 20 procent van de kiezers die in 2024 nog voor Labour stemde, om nu voor de groenen te stemmen.
Het contrast met de stagnerende cijfers van de groenen in de EU en in België kan niet groter zijn. Het blijft afwachten of de komende voorzitterverkiezingen van Groen en Ecolo in ons land enig soelaas gaan brengen.
Op 28 maart beslissen de leden van Groen wie hun nieuwe partijvoorzitter wordt. Twee weken eerder, op 15 maart, doen de Franstalige groenen van Ecolo in hetzelfde. Bij Ecolo ligt het eindresultaat wel al vast. Er is daar slechts één duo kandidaat voor het co-voorzitterschap: Marie-Colline Leroy en Gilles Vandenburre.
Marie-Colline Leroy was van mei 2023 tot februari 2025 federaal staatssecretaris voor Gelijke Kansen, Gendergelijkheid en Diversiteit in de regering-De Croo. Gilles Vandenburre was lid van de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers van 2015 tot 2024 en fractieleider tijdens de regeringsdeelname. Beiden hebben een groen-liberaal profiel en staan voor een verderzetting van de huidige lijn.
Bij de Vlaamse groenen zijn er drie kandidaten. Bogdan Vanden Berghe en Aimen Horch zijn allebei Vlaams parlementslid sinds 2024. In Antwerpen leidt Vanden Berghe sinds 2020 de lokale Groen-afdeling. Horch zetelde van 2018 tot 2024 in de gemeenteraad van Vilvoorde. Derde kandidaat is Valérie Tanghe, gemeenteraadslid in de Vlaams-Brabantse landelijke gemeente Huldenberg.
“Groen moet terug een systeemkritische partij worden
Vanden Berghe staat voor de middenkoers van gematigd groen-links-liberalisme. Lees: voor de verderzetting van de huidige lijn. Tanghe kiest voor het politieke centrum, waarbij de klimaatstrijd een zaak wordt van de economie. Voor haar in geen geval een breuk met het huidige economische systeem. Alleen Horch staat voor verandering. Hij wil groene kiezers die naar de PVDA zijn overgestapt terugwinnen met een links sociaal-ecologisch verhaal.
Het centrumlinks liberalisme van Vanden Berghe en Tanghe heeft Groen gebracht waar ze nu staan. Nu kiezen voor dat (meer en meer naar rechts overhellende) centrum biedt geen enkele uitweg.
De enige echte verandering kan komen van een linkse koers die de strijd voor de strijd voor het leefmilieu en het klimaat als één geheel ziet met de strijd voor sociale rechtvaardigheid. Daar zitten kansen voor Groen, omdat de PVDA wel sociaal links is, maar op vlak van klimaat niet bepaald sterk staat.
Een bezwaar tegen de keuze voor Horch als voorzitter is dat hij een grotendeels onbeschreven blad is, met weinig politieke en communicatieve ervaring. Hij staat tegenover de PVDA die de voorbije vijftien jaar een solide plaats heeft veroverd op de linkerzijde.
Een keuze voor Horch als voorzitter is dus een gok, een stap in het ongewisse, maar wel de enige kans op verandering. De twee andere kandidaten zullen het van communicatie en perceptie moeten hebben – niet van inhoud – om de Vlaamse kiezers binnen drie jaar te overtuigen voor hen te stemmen.
En dan is er Zack Polanski
In de Belgische media is er nauwelijks aandacht voor, maar de groenen doen er goed aan te bestuderen wat in Groot-Brittannië aan het gebeuren is. Sinds Zack Polanski er in september 2025 werd verkozen tot voorzitter van de Green Party of England and Wales is het ledenaantal dus verdubbeld en scoort de partij in de peilingen hoger dan Labour, de partij die op dit ogenblik de Britse regering vormt.
Vergelijkingen zijn altijd moeilijk. Het Britse systeem van één zetel per kiesdistrict zonder tweede ronde maakt de drempel voor nieuwe partijen bijna onbereikbaar hoog. Zo kon het dat de allereerste groene partij op aarde, opgericht in 1972 (1), pas in 2010 voor het eerst een zetel won in het Britse Lagerhuis. In 1999 won de partij ook voor het eerst een zetel in het Europees Parlement, dankzij het proportioneel kiesstelsel (2) voor de Europese verkiezingen.
Zack Polanski is een talentrijke communicator die elke ‘gotcha’-vraag van vijandige journalisten weet te counteren. Zijn succes in de peilingen heeft alles te maken met het sociaal rampzalige regeringspalmares van de Labour-regering onder leiding van Keir Starmer.
Dankzij de absurde capriolen van het Britse kiessysteem wist Starmer in 2024 een absolute meerderheid aan zetels te behalen van 411 op 650 zetels in het Lagerhuis, met slechts 32 procent van de uitgebrachte stemmen. Nooit eerder had een partij in Groot-Brittannië met zo’n laag percentage van de stemmen een meerderheid aan zetels behaald.
Rechtse neoliberale Labour-regering
Starmer was in 2020 partijvoorzitter geworden met tien beloftes [3]. Hij nam het project van zijn voorganger Jeremy Corbyn over. Eenmaal eerste minister brak hij elk van deze engagementen. Vandaag is hij de laagst gepeilde eerste minister sinds de Tweede Wereldoorlog. 18 procent van de Britse bevolking vindt hem een goede eerste minister.
De Labourregering van Starmer voert hetzelfde neoliberale beleid als de vorige Conservatieve regeringen. Op buitenlands vlak is dat eveneens identiek, met onder meer onvoorwaardelijke ondersteuning van de genocide in Gaza.
De oprichting van een nieuwe linkse partij (werknaam Your Party) begon spectaculair maar is jammer genoeg weggezakt door een interne machtsstrijd tussen ex-Labourparlementsleden Jeremy Corbyn en Zarah Sultana. Een vete die grotendeels om persoonlijke rancunes gaat, niet om inhoud.
Ook de oppositie van de Conservatieve Partij scoort zeer slecht in de peilingen. De enige partij die daarentegen goed scoort is de Reform onder leiding van Nigel Farage. Hij excelleert in populaire platitudes en sympathiebetuigingen voor ‘de gewone Brit’, de immigrant is de oorzaak van alle kwaad en ondertussen dient hij het economische establishment volledig.
Groen én links
In deze giftige mix is het optreden van Zack Polanski sinds hij voorzitter van de groenen is een ware verademing. Voor hem zijn betaalbaar wonen, leefbare lonen, goede openbare gezondheidszorg en degelijke openbare diensten (hernationalisering van trein, energie, water en rioleringen) en een uitstap uit de oorlogswaanzin onmisbare onderdelen van zijn klimaatactie. De strijd voor het klimaat kan niet zonder sociale rechtvaardigheid, niet zonder vrede. Hij staat voor links ecosocialisme en scoort daarmee.
Dat hij Jood is, maakt het voor Labour, de Conservatieven en de Britse mainstream media bovendien veel moeilijker om zijn pro-Palestijnse standpunten als ‘antisemitisch’ weg te zetten, zoals ze dat met Jeremy Corbyn deden toen die van 2015 tot 2020 voorzitter was van Labour. De volgende parlementsverkiezingen zijn pas voor 15 augustus 2029 (tenzij een zoveelste crisis Keir Starmer reeds vroeger ten val brengt). Maar er volgt al een eerste grote test voor het stembereik van de Green Party met de gemeentelijke verkiezingen van 7 mei 2026.
Nog dichterbij, op 26 februari, is er ook een tussentijdse verkiezing voor het Lagerhuis in het kiesdistrict Gorton and Denton in Manchester omdat daar parlementslid Andrew Gwynne om gezondheidsredenen is opgestapt. Labour probeert zich daar te positioneren als het alternatief voor het extreemrechtse Reform. Green Party kandidaat Hannah Spencer maakt echter evenveel kans om die zetel te winnen. Zij is van eenvoudige afkomst, loodgieter en pleisteraar van beroep, zonder hoge opleiding.
“Links moet terug samenwerken, het kan niet anders”
De Belgische groenen kunnen best hun collega’s in Groot-Brittannië goed in de gaten houden. De enige weg voor de groenen om nog een verschil te maken, is weggaan van de soft-liberaal-groene beleidskeuzes tijdens hun laatste regeringsdeelname. Die heeft hen gebracht waar ze nu staan. Hiermee doorgaan is flirten met het einde.
Vooruit heeft definitief het linkse spectrum verlaten met zijn deelname aan de meest neoliberale regering in 45 jaar. De PVDA mag niet de enige linkse partij zijn die nog overblijft. Daar aan die linkerzijde ligt de toekomst voor de groenen die ooit eind jaren 1970 nog begonnen zijn als systeem-kritische organisaties.
Mieke Vogels, het grootste boegbeeld ooit van de Vlaamse groenen, zegt het zo: “Groen moet terug een systeemkritische partij worden. Groen moet terug voorvechter zijn van vrede, klimaat en sociale rechtvaardigheid. Heel de linkerzijde werkt aan groene economie” en “Links moet terug samenwerken, het kan niet anders”.
Op 28 maart weten we waar Groen voor kiest.
Lees het interview met voorzitter Zack Polanski van de Green Party in The Guardian
Notes:
- In 1972 werd de People Party opgericht, die in 1975 veranderde in Ecology Party en in 1985 in Green Party. In 1990 splitste de partij in Green Party of England and Wales (de partij van Polanski), Scottish Green Party en Green Party in Northern Ireland. Enkele maanden na de Britse groenen in 1972 werden ook groene partijen opfgericht in Tasmania (Australië) en Nieuw-Zeeland. De eerste groene partij met parlementszetels zijn de Duitse Grünen in 1980, gevolgd door de Belgische groenen in 1981.
- Na de ruimere indeling in 11 kiesdistricten voor 73 Britse zetels won de Green Party in 1999 een zetel in het Europees Parlement, dankzij de gedeeltelijke proportionaliteit van dit aparte kiessysteem.
- Economische rechtvaardigheid, sociale rechtvaardigheid, klimaatrechtvaardigheid, vrede en mensenrechten, meer overheidsbedrijven, rechten van migranten, versterking syndicale rechten, meer bevoegdheden voor decentrale overheden, gelijkheid en effectieve oppositie (tegen de Conservatieve regering).