Wie De Grote Koloniale Oorlog – Deel 1 uit heeft weet het al. Chris Kaspar de Ploeg brengt in De Grote Koloniale Oorlog – Deel 2 opnieuw een massa historische feiten over het systeem dat de voorbij vijfhonderd jaar zijn tentakels uitspreidde over de hele wereld. Dat systeem noemt hij kolonialisme, maar we kunnen het net zo goed fascisme, racisme, apartheid, imperialisme of kapitalisme noemen. Deel II begint waar Deel I eindigde, net voor en net na de Tweede Wereldoorlog.
Geschiedenis?
Klassieke geschiedenis legt geen verbanden, geeft geen context. Meer nog, klassieke geschiedenis geeft niet eens ‘geschiedenis’, geen overzicht of terugblik op ‘wat is geschied’. Wat we nog te dikwijls als vak ‘geschiedenis’ krijgen op school is een uitgefilterde witter dan wit gewassen versie van wat aan ons heden voorafging. En zelfs die kleurloze onkritische brij wordt in veel landen meer en meer weg bespaard als overbodig.
Waarom? Echte geschiedenis zet mensen aan tot nadenken, tot het stellen van vragen. Waarom zijn de dingen zoals ze zijn? Hoe is dat ontstaan? Hebben de mensen zich daar tegen verzet? Heeft dat verzet gewerkt? Zo neen, waarom niet? Zo ja, waarom wel? En vooral, als we weten hoe het verleden is ontstaan kunnen we ook vragen stellen over de toekomst. Is dit wat wij willen? Kunnen wij daar iets aan veranderen?
Wie zich aan de lectuur zet van Deel 2 na het lezen van Deel 1 heeft al een goed idee wat haar/hem te wachten staat. Je kan Deel 2 op zich lezen, maar eerst Deel 1 lezen is toch aan te raden. Je bent zo sneller mee in de logische lijn van het verhaal dat Chris brengt.
Passieve niet-lezende buitenstaanders kunnen zoveel aandacht voor een fenomeen dat toch niet lijkt te veranderen – al vijfhonderd jaar – nutteloos vinden. Zij vergissen zich. Dit boek legt niet alleen uit hoe het kolonialisme werkt, het toont ook dat er altijd verzet is geweest en dat dit verzet wel degelijk een verschil heeft gemaakt en blijft maken.
Je blijft lezen, hoofdstuk na hoofdstuk
Chris weet zijn grondige research goed neer te schrijven in vlot leesbare zinnen. Dit is geen saai geschiedenisboek zoals we ons dat herinneren van de schoolbanken, een droge opsomming van data, plaatsen en ‘belangrijke’ personen. Je blijft hoofdstuk na hoofdstuk verder lezen.
De opsomming van al die andere feiten en gebeurtenissen – ‘vergeten’ in de klassieke geschiedenis – kan overrompelend aanvoelen. Zoals hierboven al vermeld, dit boek lees je niet om het allemaal te onthouden. Het gaat hem om het inzicht dat je er door verwerft.
Moeilijk om er één thema uit te selecteren als voorbeeld. Mijn voorkeur gaat naar het hoofdstuk De onderdrukking van het linkse, antikoloniale verzet in Nederland. Zo blijkt dat de Nederlandse regering in ballingschap in Londen heeft onderhandeld met de Duitse bezetters om hun gegevens over het verzet te gebruiken na de nakende Duitse nederlaag.
Elke stem die sociale rechtvaardigheid wilde na de offers die zovele gewone Nederlanders hebben gebracht moest na de oorlog zo snel mogelijk in de kiem worden gesmoord. Dat gevaar heette officieel ‘communisme’, waarmee niet alleen communisme werd bedoeld maar elke strekking die tegen de economische machtsstructuren van voor de oorlog wilde ingaan.
Dit alles deed de regering terwijl het leger van de Sovjet-Unie al drie jaar alleen tegen twee derden van het Duitse leger vecht aan het Oostfront en Stalin dus nog een ‘bondgenoot’ is. Chris herinnert ons zo ook aan een episode die traditonele historici ons willen besparen. Niet alleen Stalin was een bondgenoot. Ook de massamoordenaar Pol Pot van de killing fields in Cambodja was tijdens de eerste jaren van zijn genocide nog een bondgenoot.
Kennis, eerste vereiste van verzet
Er staat heel wat in dit boek die de geïnformeerde en gemotiveerde activist tegen het Westerse imperialisme al min of meer weet. Dit boek geeft de concrete voorbeelden, zet alles in zijn context, legt de verbanden, toont de continuïteit en geeft de drijfveren achter het systeem. Alvorens de strijd tegen De Grote Koloniale Oorlog te voeren is het goed zich te informeren over dat systeem, te weten hoe het werkt en wat zijn zwaktes en interne contracties zijn.
De boeken van Chris Kaspar de Ploeg bieden deze informatie. Laat je ten slotte niet afschrikken door het volume, van pagina 336 tot pagina 450 staan alleen voetnoten. Die zijn nuttig voor de student die verder onderzoek wil doen, maar voor de lezers niet noodzakelijk.
Je vindt in de voetnoten van Deel II net als in Deel I wel nuttige verwijzingen naar andere interessante boeken van Norman Finkelstein, Michael Parenti, Domenico Losurdo, Aimé Césaire, Frantz Fanon, Ilan Pappé, Christopher Hitchens, Eduardo Galenao, Naomi Klein, William Blum, Ha-Joon Chang, Tariq Ali, Vijay Prashad, David Graeber, Hannah Arendt, Shlomo Sand en Noam Chomsky.
Minder bekend maar zeker ook relevant zijn Frank Kofsky The War Scare of 1948: A Succesful Campaign to Deceive the Nation, Nelson Blackstock COINTELPRO: the FBI’s War on Political Freedom, Alfred McCoy The Politics of Heroin: CIA Complicity in the Golbal Drug Trade, Alexander Cockburn Whiteout: The CIA, drugs and the press, Stephen Schlesinger Bitter Fruit: The Story of the American Coup in Guatemala, Mark Curtis Secret Affairs: Britain’s Collusion With Radical Islam.
Ik selecteerde alleen de boeken die ik zelf sinds de jaren 1980 gelezen heb. Aangenaam om te zien dat jonge auteurs als Chris boeken lezen van voor het internettijdperk en daar lering uit trekken over het heden en over onze gemeenschappelijke toekomst.
Chris Kaspar de Ploeg. De Grote Koloniale Oorlog. Deel 2. Starfish Books, Amsterdam, 2026, 471 pp. (waarvan 135 pp. Voetnoten). ISBN 978 9492 7343 58. Te verkrijgen bij boekenwinkel De Groene Waterman.
Chris Kaspar de Ploeg. De Grote Koloniale Oorlog. Deel 1. Starfish Books, Amsterdam, 2025, 359 pp. (waarvan 114 pp. Voetnoten). ISBN 978 9492 7343 34. Te verkrijgen bij boekenwinkel De Groene Waterman.
Lees ook deze twee artikels over Deel 1:
De grote koloniale oorlog begon in 1492 en gaat vandaag verder in Gaza