Voor het eerst in de Vlaamse academische geschiedenis geven drie universiteiten – VUB, UGent en UAntwerpen – een gemeenschappelijke eredoctoraat aan één persoon. Francesca Albanese verdient niet minder. Deze toekenning kan niet zonder gevolgen blijven: de logische volgende stap is een academische boycot van alle Israëlische universiteiten.
Voor een volgepakte Elisabethzaal in Antwerpen kenden rector Herwig Leirs van de Universiteit Antwerpen (UA), rector Petra De Sutter van de Universiteit Gent (UGent) en rector Jan Danckaert van de Vrije Universiteit Brussel een eredoctoraat ‘voor verdiensten’ toe aan VN-Speciaal Rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse Gebieden, de Italiaanse juriste internationaal recht Francesca Albanese.
In zijn openingstoespraak lichtte rector Leirs de beweegredenen voor deze stap toe. Albanese wordt geëerd voor de bijdrage die zij heeft geleverd om de wereld te wijzen op de schande van de bezetting, de kolonisering en de repressie door de staat Israël. Zij deed dit aan de hand van nauwgezet wetenschappelijk onderzoek dat door haar aan het internationaal recht werd getest.
Niet tegen Israël?
Rector Leirs voegde er aan toe dat deze beslissing geenszins gericht is ‘tegen de Joden, noch tegen de staat Israël’ waar al met een eerste boegeroep op werd gereageerd. Bovendien hield hij een omfloerst pleidooi om de samenwerking met universiteiten in Israël niet stop te zetten. In het daaropvolgende interview met VRT-journalist Inge Vranken, zette Albanese de rector direct op zijn plaats.
Het was niet de laatste maal dat Albanese tijdens de uitreiking de gastuniversiteiten beleefd de les spelde
De weigering van Leirs om zich tegen Israël uit te spreken is ongepast want “Israël is een apartheidsstaat”, zei Albanese. En verder: “Het samenwerkingsakkoord van de EU met Israël voorziet clausules voor het respecteren van de mensenrechten. Die worden voortdurend met de voeten getreden. Bovendien schond Israël die mensenrechten al voor dat het EU-akkoord werd gesloten.”
Het was niet de laatste maal dat Albanese tijdens deze viering haar gastuniversiteiten beleefd onderkoeld de les spelde. De vraag van Vranken “Had u de genocide al zo vroeg zien aankomen, toen Israël met zijn militaire operaties begon?” kreeg eveneens een gevatte rechtzetting. “Ik zou dat geenszins ‘militaire operaties’ noemen.”
Wat Albanese vervolgens samenvatte in haar (te) korte interviewgesprek valt hier onmogelijk allemaal te herhalen. Zowat alles passeerde de revue. Albanese beperkte zich ook niet tot haar analyse van de Palestijnse bezetting. Wat in Palestina gebeurt, is een verderzetting van het koloniale project van Europa en dat kolonialisme is een uitwas van het patriarchale systeem dat het Westen op het eigen grondgebied wist op te leggen met koningen en hertogen.
“Ik ben hier ook bewust dat ik in het land ben van koning Leopold II”, stelde Albanese. “Wij hebben de wereld in het Zuiden gekoloniseerd en tot vandaag zijn er mensen die dat ‘missies noemen voor de beschaving van al die volkeren daar ver weg’. Wat Israël doet in Gaza, Libanon, Syrië en nu ook in Iran, is daar de logische uitloper van.”
“Nooit tevoren was het protest zo breed gedeeld door de bevolking”
“We leven in een keerpunt voor de menselijke beschaving. Nooit is de medewerking en ondersteuning van een genocide zo openlijk gebeurd, live op onze schermen. Nooit eerder werd het internationaal recht zo flagrant geschonden. Maar ook nooit tevoren was het protest zo breed gedeeld door de bevolking.”
Eredoctoraat met consequenties
Toch is Albanese niet wanhopig. Wat zij voelt, is woede en verontwaardiging, maar wanhopig is ze niet. Integendeel, nog nooit eerder is ook in het Westen zoveel mobilisatie tegen deze schande. Albanese bracht ook hulde aan de vele studentenprotesten – ook die in de drie universiteiten die haar nu eren. Zij hebben mee mogelijk gemaakt dat deze viering kon doorgaan.
“Nooit had ik verwacht toen ik dit mandaat aannam (in 2022), dat dit me als persoon zo’n blootstelling zou kosten. Nooit had ik gedacht dat dit tot sancties tegen mezelf zou leiden door het machtigste lid van de VN-Veiligheidsraad”, legt Albanese uit. “Maar ik ook nooit verwacht, dat ik dit hier mag meemaken.”
Na haar interview-gesprek volgde een kort promofilmpje waarin de drie rectoren hun motivering voor het eredoctoraat samenvatten. UA-rector Leirs’ bijdrage kreeg andermaal luid boegeroep toen hij daarin de “terroristische aanvallen van 7 oktober” gelijkschakelde met de genocide in Gaza.
Albanese werd zeer luid toegejuicht toen zij met haar eredoctoraat de zaal verliet
Tijdens de officiële toespraak voor de uitreiking van het eredoctoraat werden de drie rectoren regelmatig onderbroken met geroep als “liars” (leugenaars) en “free Palestine”. In haar korte slotwoord benadrukte Albanese vervolgens dat dit eredoctoraat niet zonder gevolgen kan blijven. Zonder het expliciet te zeggen, wees zij haar gastdames en gastheren op hun verplichting om dit eerbetoon door te trekken naar zijn logische eindconclusie: een volledige stopzetting van elke vorm van academische samenwerking met de universiteiten in Israël.
Albanese werd zeer luid toegejuicht toen zij met haar eredoctoraat de zaal verliet. Terwijl academici van de drie universiteiten haar daarop volgden, werd zeer luid de slogan “Stop Funding Genocide” gescandeerd, een niet mis te verstane verwijzing naar de academische samenwerking die nog steeds doorgaat.
Zoals hierboven al gezegd, dit eredoctoraat is een gevolg van de studentenprotesten van 2023 en 2024. Het is een moedige en eerlijke eerste stap in de goede richting. Of de UAntwerpen, UGent en de VUB zich hiermee kunnen reinigen van hoe ze zich toen gedroegen tegen hun studenten, valt nog af te wachten. Want, of ze het beseffen is nog niet helemaal duidelijk, maar de drie betrokken universiteiten zullen in de komende weken en maanden de druk voelen om die academische boycot – na drie jaar genocide – eindelijk uit te voeren.
Er is een vierde universiteit die op deze zitting zichzelf heeft onteerd door de oorverdovende stilte van zijn afwezigheid: de Katholieke Universiteit Leuven nam hier niet aan deel.